Verhalen uit de Soi | Kleine Thaise Dingen, Grote Verhalen.
Wie voor het eerst in Thailand rondloopt, ontdekt al snel dat sommige dingen hier nét even anders gaan dan thuis. Het verkeer rijdt links, de airconditioning staat regelmatig op standje Noordpool en voor een bord heerlijk eten hoef je soms niet verder te zoeken dan een gammel plastic tafeltje langs de weg. Maar er is nog iets wat je werkelijk overal tegenkomt.
Iets dat zo vanzelfsprekend is geworden dat je er bijna niet meer bij stilstaat: het plastic zakje. In Thailand is een plastic zakje namelijk niet zomaar een verpakking. Het is een boodschappentas, een drinkbeker, een soepkom, een sausbakje en soms zelfs een complete maaltijdverpakking. En mocht één zakje niet voldoende zijn, dan krijg je er gewoon nog eentje bij. Voor de zekerheid. Welkom in de wonderlijke wereld van de Thaise plasticzakjes-maffia. Een organisatie zonder hoofdkantoor, zonder ledenpas, maar met vermoedelijk meer vestigingen dan je ooit kunt tellen.
Een ijskoffie met een handvat
Stel je voor. Je loopt op een warme middag door Bangkok. De temperatuur is dik boven de dertig graden, je shirt begint inmiddels aan je rug vast te plakken en je besluit een heerlijke Thaise ijskoffie te bestellen. De verkoopster schept ijs in een beker, voegt koffie en een flinke scheut gezoete melk toe en roert alles zorgvuldig door elkaar. Tot zover niets bijzonders. Maar dan begint het. Je beker verdwijnt in een klein plastic draagzakje, speciaal ontworpen om precies één drankje te vervoeren. De handvatten worden netjes bij elkaar gepakt, er gaat een rietje bij en binnen enkele seconden hangt je koffie aan je vingers alsof je zojuist een goudvis op de kermis hebt gewonnen. Bij sommige straatverkopers gaat het nog een stapje verder. Daar wordt de drank rechtstreeks in een stevig plastic zakje geschonken, dichtgebonden met een elastiekje en voorzien van een rietje. Geen beker nodig. Gewoon drinken uit een zak. Het ziet er voor ons misschien wat vreemd uit, maar het werkt verrassend goed. Zeker wanneer je onderweg bent op een scooter of motor en geen bekerhouder hebt.
Een complete maaltijd in zes zakjes
Nog mooier wordt het wanneer je bij een lokale eetkraam eten bestelt om mee te nemen. Neem bijvoorbeeld een heerlijke Thaise noedelsoep. In Nederland zouden we verwachten dat alles in één stevige bak terechtkomt. In Thailand wordt het regelmatig een klein logistiek project. De bouillon gaat in een apart zakje, de noedels en andere ingrediënten worden afzonderlijk verpakt en vervolgens verschijnen er misschien nog een zakje chili, een beetje suiker, vissaus en wat azijn met pepers. Alles wordt vakkundig dichtgeknoopt met elastiekjes, waarna de verzameling verdwijnt in een grotere draagtas. Je bestelde één maaltijd, maar loopt weg met een complete plasticfamilie. Toch zit er een slimme gedachte achter. Door warme bouillon en andere ingrediënten gescheiden te houden, blijven de noedels onderweg beter van structuur. Bovendien kan iedereen zelf bepalen hoeveel kruiden en smaakmakers er uiteindelijk in de soep verdwijnen. Eenmaal thuis begint het echte werk: alles uitpakken zonder dat de helft van de bouillon over je aanrecht stroomt. En geloof ons, het openen van zo'n strak dichtgeknoopt zakje zonder schaar is een vaardigheid op zichzelf.
Waarom gebruiken ze eigenlijk zoveel plastic?
Het antwoord is eigenlijk vrij eenvoudig: gemak, snelheid en kosten. Thailand heeft een enorme cultuur van eten onderweg. Op markten, langs drukke wegen, bij kleine eetstalletjes en in woonwijken wordt de hele dag door eten bereid en verkocht. Veel mensen nemen hun ontbijt mee naar het werk, kopen onderweg iets voor de lunch of halen 's avonds een maaltijd bij een vertrouwde verkoper. Voor die verkopers zijn plastic zakjes praktisch. Ze zijn goedkoop, nemen nauwelijks ruimte in beslag en maken het mogelijk om eten snel in te pakken. Zeker bij kleine kraampjes, waar iedere vierkante centimeter werkruimte telt, is dat belangrijk. Bovendien hoeft de klant geen eigen bakje mee te nemen en kan het eten gemakkelijk worden vervoerd. Het is dus niet zomaar een vreemde gewoonte. Het is een systeem dat jarenlang perfect heeft aangesloten op het dagelijkse Thaise leven. Alleen heeft dat gemak ook een prijs.
De kunst van het elastiekje
Wie goed kijkt naar een ervaren Thaise straatverkoper, ontdekt nog een bijzonder talent: het razendsnel dichtmaken van een plastic zakje met een elastiekje. Waar wij waarschijnlijk drie minuten staan te prutsen, draait een Thaise verkoopster het zakje een paar keer rond, slaat er behendig een elastiek omheen en overhandigt het pakketje voordat je überhaupt hebt gezien wat er gebeurde. Het resultaat is vaak verbazingwekkend stevig. Een zakje soep kan rechtop staan, aan een scooter hangen en een hobbelige rit overleven zonder dat er een druppel verloren gaat. Tenminste, zolang je niet besluit het elastiekje verkeerd los te trekken. Want dan verandert die zorgvuldig verpakte maaltijd alsnog in een klein waterballet.
Wat het allemaal nog grappiger maakt, is de hoeveelheid extra verpakking die je soms meekrijgt. Koop je twee drankjes? Dan kunnen ze allebei een eigen draagzakje krijgen, waarna ze samen in een grotere tas verdwijnen. Bestel je verschillende gerechten? Dan worden die soms netjes afzonderlijk verpakt, inclusief aparte zakjes voor sausjes en smaakmakers. En als je niet oplet, krijg je er ook nog plastic bestek en rietjes bij. Voor je het weet heb je meer verpakkingen dan ingrediënten. Het is een vorm van gastvrijheid en praktisch denken: de verkoper wil dat jij alles netjes, compleet en zonder knoeien meekrijgt. Maar precies daar begint ook de minder vrolijke kant van het verhaal.
De keerzijde van al dat gemak
Hoe handig die plastic zakjes ook zijn, ze zorgen samen voor een flinke hoeveelheid afval. Veel verpakkingen worden slechts enkele minuten gebruikt. Je koopt een drankje, drinkt het onderweg op en houdt daarna een zakje en een rietje over. Bij een maaltijd stapelen de verpakkingen zich nog sneller op. Thailand kampt al jaren met een serieus probleem rond wegwerpplastic. Niet al het afval wordt gescheiden of gerecycled, en een deel belandt uiteindelijk in de natuur, rivieren of zee. En dat is natuurlijk extra wrang in een land dat juist bekendstaat om zijn prachtige stranden, tropische eilanden en indrukwekkende natuur.
Gelukkig groeit ook in Thailand het bewustzijn. Grote winkels zijn op verschillende plekken terughoudender geworden met gratis plastic tasjes, er zijn initiatieven om verpakkingen te verminderen en steeds meer mensen gebruiken herbruikbare bekers of tassen. Toch is de overstap niet eenvoudig. Voor kleine straatverkopers kunnen milieuvriendelijkere alternatieven duurder zijn, terwijl hun klanten gewend zijn aan betaalbaar eten dat snel kan worden meegenomen. De oplossing is dus ingewikkelder dan simpelweg alle plastic zakjes verbieden.
Kun je als toerist zelf iets doen?
Absoluut. En daarvoor hoef je echt niet met een complete verzameling bewaarbakjes door Bangkok te wandelen. Neem bijvoorbeeld een kleine herbruikbare boodschappentas mee. Die past gemakkelijk in je rugzak en voorkomt dat je voor iedere aankoop opnieuw een plastic tasje nodig hebt. Koop je een drankje dat je meteen opdrinkt? Dan kun je aangeven dat een extra draagzakje niet nodig is. En eet je bij een kraampje waar je gewoon kunt zitten, dan is het vaak gemakkelijker om je maaltijd ter plekke op een bord te laten serveren.
Met een vriendelijke glimlach en de woorden mai ao thung (ไม่เอาถุง), oftewel 'geen zakje nodig', kom je al een heel eind. Niet iedere verkoper zal direct begrijpen waarom je dat extra zakje weigert. Soms wordt het je uit gewoonte alsnog aangeboden. Maar alle kleine beetjes helpen.
Van verbazing naar bewondering
Het grappige is dat je als bezoeker in het begin waarschijnlijk vooral verbaasd bent over al die plastic zakjes. Waarom zit mijn koffie in een tasje? Waarom heeft mijn soep vier verpakkingen? En waarom krijg ik bij drie kleine aankopen vijf verschillende zakjes? Maar na een tijdje begin je ook de praktische kant te begrijpen. Het is snel, goedkoop en verrassend handig. De verkopers hebben hun manier van werken tot in de puntjes geperfectioneerd en weten precies hoe ze zelfs de lastigste gerechten veilig mee kunnen geven. Dat maakt het plastic zakje tot zo'n typisch voorbeeld van het dagelijkse Thailand. Iets heel gewoons, waar bij nader inzien een compleet verhaal achter schuilgaat. Alleen zou het mooi zijn wanneer al dat gemak in de toekomst met wat minder wegwerpplastic gepaard kan gaan.
Tot slot – Eén zakje voor onderweg?
Thailand blijft een land vol kleine verrassingen. Soms vind je die in een eeuwenoude tempel, soms op een kleurrijke markt en soms gewoon bij een straatverkoper die je ijskoffie in een plastic zakje stopt. Het zijn juist die alledaagse dingen die reizen zo bijzonder maken. En mocht je tijdens je volgende Thailandreis weer eens een drankje bestellen en er ongevraagd een draagzakje bij krijgen, dan weet je in ieder geval dat er een hele cultuur achter schuilgaat. Misschien zeg je vriendelijk dat het zakje niet nodig is. Of misschien sta je een paar minuten later toch weer met een ijskoffie aan je vingers te bungelen.
Want zeg nu zelf: waar anders ter wereld krijgt zelfs je koffie een eigen handtas?
OurWay2Asia – Kleine Thaise Dingen, Grote Verhalen. Want het echte Thailand ontdek je vaak juist in de kleinste dingen.
